Ég hef hingað til haft þessa bloggsíðu sem brunn til að kasta tilgangslausu blaðri í. Núna ætla ég að breyta útaf venjunni. Málið er þetta viðhorf sem ég sá í “commentakerfi” hjá Önnu Kristjánsdóttur. Það var þó ekki hún sjálf sem skrifaði þetta, enda er hún góður penni og oftast mjög málefnaleg.
Viðhorfið er þetta:
Ritalín notkun er kannski ofnotað meðal foreldra til þess að róa blessuð börnin niður ef þau vilja athygli foreldra sem eru svo upptekin í vinnu til að geta keypt og borgað alla hlutina sem það þarf.
Hér áður fyrr þá voru börnin misjafnlega kröftur en í dag er það ofvirkni og þá kemur að lyfjunum því enginn má vera duglegri en hinn.
Ég hef svo oft heyrt þetta viðhorf og ég verð alltaf svo reiður. Fólk er að kasta einhverju fram sem það hefur ekki hundsvit á. Ég þori að fullyrða að það eru ekki margir foreldrar til sem gefa blessuðum börnunum ritalín þegar þau vilja athygli foreldranna. Foreldrar gefa börnum sínum ekki ritalín nema þegar læknir ráðleggur það. Oftast hafa aðrar leiðir verið reyndar, en ALLTAF er verið að gefa þeim þessi lyf til að hjálpa þeim. Ofvirkum börnum líður ekki vel. Þau hafa oft á tíðum ekki stjórn á því sem þau eru að gera og ráða ekki við aðstæður. Þau verða fyrir einelti í kjölfarið og líðanin versnar enn frekar. Eins hef ég heyrt að ritalín sé gefið við athyglisbresti (mörg ofvirk börn þjást líka af athyglisbresti). Ég hef heyrt sögur af börnum sem hafa verið árum saman í vandræðum vegna athyglisbrests og/eða ofvirkni. Þessi börn urðu fyrst dugleg þegar þau fengu þessi lyf. Þá jókst einbeitningin nægilega mikið að þau fóru að geta tekist á við aðstæður.
Svo má ekki gleyma því að börnin eru ekki bara heima hjá sér að leita eftir athygli allan daginn. Þau eru í skóla/leikskóla og þurfa að fara eftir ákveðnum reglum og leysa ákveðin verkefni. Þeim er það ómögulegt séu þau haldin ofvirkni og/eða athyglisbresti nema gripið sé til réttra ráðstafana. Í sumum tilfellum er lyfjagjöf rétt ráðstöfun.
Það eina sem styður að um ofnotkun ritalíns hjá börnum sé að ræða hérlendis, er tölfræði sem fáir hafa kynnt sér til hlýtar. Þ.e. hvernig var gögnum safnað? Hverjar eru aðstæður á hverjum stað fyrir sig? Hver er læknisfræðileg þekking á hverjum stað fyrir sig? Hvernig er heilbrigðiskerfið uppbyggt á hverjum stað fyrir sig. O.s.frv.
Ég fullyrði að foreldrar gefa börnum ekki ritalín ef það hjálpar þeim ekki. Enda geta aukaverkanirnar verið slæmar í þeim tilfellum.
Aukaverkanir: Ritalin getur valdið angist og óróa og aukið hættu á gláku. Fyrir kemur að lyfið valdi munnþurrki, svima, ógleði og svefnleysi. Hjartsláttaróregla kemur einnig fyrir. (www.doktor.is)
Myndu foreldrar gefa börnum sínum þetta lyf nema vera viss um að það hjálpi?
Ég held að ofnotkun/misnotkun ritalíns sé aðallega bundið við fullorðna. Þ.e. einhverjir hafa hugsanlega fengið ritalín handa börnum sínum, en í stað þess að gefa þeim það, þá selja þeir það á svörtum markaði (sbr. spjallþráð á doktor.is þar sem fólk ræðir verð á slíku sín á milli).
Ég skora á alla sem hafa vitneskju um að foreldrar gefi börnum sínum ritalín, til að losna við að veita þeim athygli, að gefa sig fram hér og nú.
púff, búinn að blása
kv.
E
heyr heyr!!! Börn þurfa að fara í gegnum ákveðið greiningarkerfi/ferli til þess að fá greininguna ofvirk eða ofvirk með athyglisbrest. Maður fer ekki bara til læknis og biður um rítalín eins og ekkert sé! Það er ekki það sama að vera fjörugur/orkubolti og að vera ofvirkur. Fjörug börn geta setið kyrr og hlustað á sögu í 5 mínútur án þess að vera búin að toga í hárið á einu barni, kitla annað, hoppa upp á borð og undir borð á þessum 5 mínútum. En það getur aftur á móti ofvirkt barn ekki. Þú getur fengið fjörug börn til að sitja kyrr á matmálstíma og farið og sótt tusku til að þurrka upp ef eitthvað hellist niður. Með ofvirk börn þá verður manneskja að sitja hjá þeim allan matartíman, um leið og sú manneskja fer frá borðinu eru börnin komin eitthvert annað að skoða það sem þeim datt í hug þá mínútuna!
Þetta er allavega mín reynsla, ég hef verið með orkubolta á minni deild á leikskóla og ofvirk börn. Og þá ofvirk börn sem voru ekki komin á lyf.
By: Hulda on mið, 14. feb, 2007
at 3:18 pm
Rítalín fyrir þá sem á þurfa að halda virðist hafa mjög góð áhrif. Ef það er verið að gefa börnum rítalín í of miklum mæli hér heima, þá hlýtur það að felast í vankunnáttu læknanna sem að þessum málum koma. Yfirleitt eru það ekki foreldrarnir sem óska eftir því að börnin rói sig, heldur þeir sem sjá um þau utan heimilis. Það er líklegra að foreldrið sjálft berjist á tá og fingri við að halda því fram að ekkert sé að þar til of margir hafa komið með athugasemdir eða kvartanir vegna hegðunar barnsins. Þá er það lagt í hendurnar á fagaðila þ.e. lækninum að meta stöðuna. Mín reynsla af notkun rítalíns er góð þ.e. kennarar og aðrir “þolendur” róuðust mest við að rítalín var notað. Eitt af því mikilvægasta er að halda vel utan um einstaklinginn eftir að rítalíngjöf hefst þ.e. setja hann ekki út í horn þar sem hann er hættur að trufla. Þar kemur skólakerfið inn og má gera mun betri hluti víðs vegar að mínu mati. Eins og ég segi, þar sem það á við getur það skipt sköpum.
Mbk.
Judas
By: Judas on mán, 19. feb, 2007
at 5:29 pm
Ég þekki nú eina konu sem var ekki greind ofvirk með athyglisbrest fyrr en hún var um þrítugt og fékk þá ritalin og það nánast bjargaði lífi hennar. Hún hafði alla tíð átt erfitt með sjálfa sig, lenti í veseni sem barn og unglingur.. reyndi nokkrum sinnum að fyrirfara sér þegar hún var komin yfir tvítugt vegna þess að henni fannst hún ekki geta stjórnað því sem hún gerði.
Ég hef orðið vitni að því hvernig hún er þegar hún hefur gleymt að taka inn lyfin á réttum tíma og það er alveg ótrúlegt að sjá.. stórhættuleg í umferðinni sem dæmi.. hún stoppaði einu sinni á rauðu ljósi en ákvað allt í einu að hún ætlaði að færa sig yfir á akreinina við hliðina þannig að hún setti bara í bakkgír og æddi á bílinn fyrir aftan hana.. þetta var hún búin að gera áður en hún var búin að átta sig á því (athyglisbresturinn í fullri virkni).
Allavega þá leið henni mun betur af að fá ritalin.
Svo þekki ég líka fólk sem hefur nálgast ritalin á svörtum markaði og tekið svoleiðis inn þegar það hefur verið að fara á djammið.
Jamm og ég segi eins og Hulda.. ég hef líka verið að kenna börnum sem eru ofvirk, bæði börnum sem hafa verið sett á lyf og öðrum sem hafa ekki fengið lyf og ég sé mun á börnunum sem voru hjá mér pre-lyfjagjöf og eftir að þau fóru á lyf.. ekki bara hegðunin breytist heldur sjálfstraustið líka.
Svo hentar ritalin ekki öllum en það eru til önnur lyf sem virka á þau börn.. stundum er nóg að breyta mataræðinu og taka allan hvítan sykur út.. þetta er allt misjafnt eftir einstaklingum.
kv.
epé
By: Eygló on þri, 20. feb, 2007
at 9:52 pm
Ég er nokkuð viss að það er varla til það barn á jörðinni sem þjáist af rítalín skorti. Það samt breytir því ekki að ef það hjálpar þá er það gott mál en eins og Eygló benti á þá getur annað hjálpað eins og að taka út hvítan sykur úr matarræði barnsins. Einn næringarsérfræðingur telur að í sumum tilvikum getur verið um að ræða skort á járni í matarræðið, sjá: Is The Primary Cause of Attention Deficit Disorder an Iron Deficiency?
Mér að minnsta kosti finnst að foreldrar ættu fyrst að passa vel upp á matarræði barnanna, passa upp á nægann svefn og næga hreyfingu áður en gripið er til lyfja eins og rítalíns.
By: mofi on mið, 21. feb, 2007
at 1:18 pm
Ritalín er auðvitað engin töfralausn sem virkar á alla sem eiga í erfiðleikum.
Mofi, ég get lofað þér því að fólk hefur reynt flest atriði sem það treystir sér til að reyna áður en gripið er til ritalíns. Þetta er engin venjuleg óþekkt sem um er að ræða. Ritalín-skortur er ekki til svo ég viti til. Þetta er efni sem er notað til að hjálpa börnum (fyrst og fremst, þótt júdas haldi öðru fram).
Það er endalaust hægt að nefna efni í fæðunni sem orsök á vandanum og oft á það við rök að styðjast.
Hjá sumum er um of mikla notkun á mjólkurafurðum (stundum er venjuleg notkun of mikil fyrir suma einstaklinga).
Að prófa sig áfram með mataræði er gott mál, en það má aldrei bitna á barninu.
Það er líka hægara sagt en gert að vinna með mataræðið. Það eru svo mörg atriði sem hægt er að skoða í því að það gæti tekið hálfa ævina að gera það.
Það er líka ekki hægt að treysta á að barnið sé til í að borða hvað sem er.
Ég fór á fyrirlestur varðandi þessi efni um daginn. Foreldrar sem höfðu góða reynslu af breytingu á mataræði héldu hann. Það kom fram þar að listinn yfir þau atriði sem koma til greina sem áhrifavaldar, er nánast óendanlega langur. Sem dæmi má nefna að það getur verið of mikið/of lítið af járni, of mikið af kvikasilfri (skoðið t.d. magn kvikasilfurs í túnfiski), of mikið/of lítið af ákveðnum vítamínum geta haft áhrif. Sykur (aðallega hvítur) getur haft ótrúlega mikil áhrif, mjólkurvörur einnig. Sumir ganga svo langt að “afeitra” börnin. Það er varasöm aðferð og á bara að gerast undir eftirliti lækna eða annarra sérfróðra aðila með mikla reynslu.
Á meðan öllu þessu stendur, getur barnið verið að ganga í gegnum eld og brennistein t.d. í skóla og/eða félagslífi. Það á erfitt með einbeitningu og sjálfstraustið er í molum. Í sumum tilfellum (ekki öllum), er hægt að hjálpa vikomandi einstaklingi að byggja upp sjálfstraust og færni með notkun t.d. ritalíns.
Í pistlinum var ég reiður vegna viðhorfs sem endurspeglar fordóma. Viðhorf sem segir að allir foreldrar sem gefa börnum sínum ritalín, séu hálfvitar sem vilja ekki veita börnum sínum athygli. Staðreyndin er sú að þessi börn fá meiri athygli foreldra sinna en önnur börn á heimilinu. Oft veita þessir foreldrar líka börnum sínum meiri athygli en aðrir foreldrar.
Þetta er auvitað ekki algilt frekar en nokkuð annað.
Eflaust er til dæmi um foreldra sem eru fávitar og gefa börnum sínum ritalín til að þurfa ekki að veita þeim smá athygli. Ég þekki ekkert slíkt, en skora á alla að nefna dæmi um slíkt.
By: ellipe on mið, 21. feb, 2007
at 9:48 pm
Ég er engann veginn viss um að fólk hefur reynt svo margt áður en það reynir rítalín. Mér virðist mjög margir vera með ákveðin lífstíl sem inniheldur nammi og snakk með sjónvarpinu á kvöldin, lítil sem engin hreyfing, coco puffs í morgunmat, allt brauð hvít sem snjórinn, coke sem aðal drykkurinn og nærri því aldrei neinir ávextir að borða eða grænmeti. Síðan þegar vandamál koma upp þá er gripið til lyfja eins og rítalíns og málin leyst þannig.
Ég held aðalega að svona dæmi eru of algeng miðað við þegar maður fer í Hagkaup og fleiri staði þar sem ég sé of feita krakka með snakk poka í hendinni.
Þetta þýðir auðvitað ekki að foreldrar sem gefa börnum sínum rítalín eru eitthvað slæmir og í rauninni væri það mjög slæmt að gefa barninu sínu það ekki ef það hjálpar því. Málið er bara að hollir lífshættir ættu að koma fyrst og lyf aðeins ef það dugar ekki.
Það sem kannski blindar marga er hve léleg fæðan er sem við almennt erum að láta ofan í okkur. Þegar við sjóðum grænmeti þá oftar en ekki erum við að eyðileggja hollu próteinin og ensímin og fjarlægja vítamínin úr grænmetinu. Þegar við notum örbylgjuofninn þá eru rannsóknir sem benda til þess að hann getur eyðilagt mjög mikið af þeim næringarefnum sem verið er að hita upp. Persónulega þá drekk ég Noni safa sem ég er hæst ánægður með í þeirri von að það hjálpi mér að fá þau næringarefni sem ég þarf.
Það er engin spurning að það er erfitt að setja sig inn í þetta allt en flest allt sem hefur einhvern ávinning þarf töluverða fyrirhöfn.
By: mofi on fim, 22. feb, 2007
at 3:24 pm
Góður punktur
Hver er þá rót vandans? Ég held að við myndum þurfa að athuga hver ástæðan er fyrir því að sumt fólk lifir þessu lífi sem þú lýsir.
Börn á leikskólaaldri fá flest hollan morgun- og hádegismat í leikskólunum. Svo eru þau sofnuð á þeim tíma sem foreldrarnir fara í snakkið. Í þeim hópi eru samt börn sem þjást af athyglisbresti og/eða ofvirkni. Það er mjög algengt að þau fái lýsi og ávexti í framhaldi af morgunmatnum.
Varðandi þessar aðstæður þar sem óhollustan er yfirgengileg, þá er oft um fáfræði að ræða. Jafnvel er hugsanlegt að foreldrarnir séu líka haldnir þessum kvillum og hafa því ekki þekkingu eða sjálfstraust til að gera eitthvað í málunum.
Hvernig lítur dæmið út til lengri tíma? Fyrir tíma ritalíns og áður en þekking á þessum kvillum kom til, voru börn talin óalandi og óferjandi. Þau voru skömmuð og þeim var veitt ráðning (flengjum óþekktina úr barninu, eða sendum barnið í sveit, jafnvel til Breiðavíkur). Þessi börn urðu fullorðin (ekki öll, sum náðu ekki þeim aldri). Hluti þeirra eignaðist börn. Það er kraftaverki líkast ef heimilisaðstæður fólksins eru þannig að öllum líður vel. Fjölskyldurnar þurfa mjög líklega aðstoð til að komast útúr þessum vítahring. Stundum vita þessar fjöslkyldur ekki hvort eða hvar aðstoðina er að finna.
Eflaust er um kæruleysi að ræða í einhverjum tilfellum, en oft er auðvelt að dæma með því að fylgjast með úr fjarlægð. Erfiðara er að vera sá dæmdi.
Flestir hafa lent í áföllum og/eða erfiðleikum af einhverju tagi. Daglegt andlegt álag er margfalt verra en tímabundnir erfiðleikar. Það er mannskemmandi og enginn ætti að þurfa að fást við það.
Fyrir suma hljóma þessar setningar svipað:
“hættu bara að borða hvítan sykur”
og
“settu bara heimsmet í flappsundi”
kv.
E
By: ellipe on fim, 22. feb, 2007
at 4:28 pm
Djúpar hugsanir Elli minn
og margar skoðanir eflaust EN þar sem frúin var skólaritari gagnaðist þetta ágæta meðal alveg feiknavel! jafvel sá maður börn rétta úr kútnum og djöflast í gegnum menntaskóla með góðum árangri…! án þess hefði það sennilega endað á verri stað þó maður geti nú ekki alhæft það ! EN hitt er þó sönnun á því að Rítalín er að virka hvort sem fólki líkar betur eða verr..!
heilsen HG
By: Hadda G on lau, 24. feb, 2007
at 9:36 pm
Ég held einmitt að Hadda hafi hitt naglann á höfuðið. Ritalín virkar (í mörgum tilfellum) hvort sem fólki líkar betur eða verr. Ég held að engum líki vel við að þurfa að grípa til þess ráðs að gefa börnum sínum ritalín, en gera það samt vegna þess að það hjálpar. Öðru máli gegnir um fólk sem er að taka ritalín sjálft til þess að geta djammað meira og lengur. Það fólk þarf á annars konar hjálp að halda.
By: ellipe on sun, 25. feb, 2007
at 2:46 pm